Spis treści

Rozdział I. Ogólne zasady prawa pomocy publicznej w świetle przepisów prawa Unii Europejskiej – aspekty materialnoprawne

1. Rola i znaczenie pomocy publicznej jako instrumentu ekonomicznego

2. Rola i znaczenie pomocy publicznej jako instrumentu polityki państwa i Unii Europejskiej

3. Rola i znaczenie pomocy publicznej jako instytucji prawa

4. System źródeł prawa pomocy publicznej

4.1. Prawo Unii Europejskiej

4.2. Prawo krajowe

4.3. Relacja między prawem unijnym a normatywnym porządkiem państw członkowskich

4.3.1. Zasada pierwszeństwa prawa unijnego

4.3.2. Zasada skutku bezpośredniego

4.3.3. Zasada efektywności

5. Pojęcie pomocy publicznej i ogólny zakaz jej przyznawania

5.1. Przesłanki stwierdzenia istnienia pomocy publicznej

5.1.1. Pochodzenie od państwa lub z zasobów państwowych

5.1.2. Przysporzenie korzyści

5.1.2.1. Praktyka Komisji w zakresie zwrotu pomocy pośredniej

5.1.2.2. Test prywatnego inwestora

5.1.2.3. Test prywatnego wierzyciela a obowiązek zwrotu pomocy na przykładzie sprawy Buczek Automotive

5.1.3. Selektywność

5.2. Kryteria uznania pomocy za niezgodną z rynkiem wewnętrznym

5.2.1. Zakłócenie lub groźba zakłócenia konkurencji

5.2.2. Wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi

6. Wyjątki od generalnego zakazu przyznawania pomocy publicznej

6.1. Pomoc dopuszczalna ipso iure

6.2. Pomoc dopuszczalna na mocy decyzji Komisji Europejskiej

6.3. Wyjątki ustanowione na mocy odrębnych przepisów

7. Podsumowanie

Rozdział II. Ogólne zasady postępowania w zakresie nadzoru nad przyznawaniem pomocy państwa w świetle przepisów unijnych oraz krajowych

1. Uwagi ogólne

1.1. Pojęcie kontroli i nadzoru na gruncie unijnych przepisów prawa pomocy publicznej oraz krajowego prawa administracyjnego

1.2. Pozycja Komisji Europejskiej i Rady w zakresie nadzoru nad udzielaniem pomocy państwa

1.3. Zasada autonomii proceduralnej państw członkowskich w sprawach z zakresu pomocy publicznej

1.4. Podstawa prawna działań nadzorczych Komisji

1.5. Pomoc indywidualna versus program pomocowy. Pomoc istniejąca versus nowa pomoc

2. Obowiązek i procedura notyfikacji

2.1. Badanie wstępne

2.2. Procedura formalnego dochodzenia

2.2.1. Kryterium poważnych trudności

2.2.2. Prawa zainteresowanych stron w postępowaniu przed Komisją

2.2.3. Zakończenie formalnej procedury dochodzenia

3. Wyjątki od obowiązku notyfikacji

4. Procedura uproszczona

5. Prenotyfikacja

6. Reguły notyfikacji określone w prawie krajowym

6.1. Obowiązek uzyskania opinii Prezesa UOKiK

6.2. Notyfikacja projektów pomocowych przez Prezesa UOKiK

7. Postępowanie w sprawach pomocy przyznanej niezgodnie z prawem oraz pomocy wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem

7.1. Uwagi ogólne

7.2. Zainicjowanie procedury

7.3. Procedura badania wstępnego – differentia specifica

7.4. Formalna procedura dochodzenia

7.5. Postępowanie dotyczące pomocy świadczonej niezgodnie z przeznaczeniem

8. Polskie przepisy dotyczące postępowania w zakresie zwrotu pomocy przyznanej bezprawnie i niezgodnej z rynkiem wewnętrznym lub wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem

9. Podsumowanie

Rozdział III. Zwrot pomocy państwa w świetle przepisów prawa Unii Europejskiej

1. Wprowadzenie

2. Istota i cel obowiązku zwrotu pomocy

3. Przesłanki zwrotu pomocy publicznej

3.1. Formalna a materialna niezgodność pomocy publicznej z prawem unijnym

3.2. Pomoc nienotyfikowana

3.3. Pomoc przekazana beneficjentowi z naruszeniem klauzuli standstill

3.4. Pomoc wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem

4. Wyjątki od obowiązku windykacji pomocy państwa przyznanej bezprawnie i niezgodnej z rynkiem wewnętrznym

4.1. Zasada ochrony zaufania i praw słusznie nabytych

4.1.1. Zasada ochrony zaufania i praw słusznie nabytych na gruncie prawa polskiego

4.1.2. Zasada ochrony zaufania na gruncie prawa niemieckiego

4.1.3. Zasada ochrony zaufania (uzasadnionych oczekiwań) na gruncie prawa unijnego

4.2. Zasada pewności prawa

4.3. Zasada proporcjonalności

4.4. Upadłość beneficjenta

4.5. Bezwzględna niemożność wykonania decyzji Komisji w sprawie zwrotu

5. Podstawa prawna zwrotu – negatywna decyzja Komisji nakazująca zwrot pomocy

5.1. Charakter, pozycja prawna i skuteczność decyzji Komisji w krajowych porządkach prawnych

5.2. Obowiązek realizacji i respektowania postanowień decyzji Komisji przez organy i sądy krajowe

5.3. Negatywna decyzja Komisji nakazująca odzyskanie pomocy jako bezpośrednia podstawa prawna wewnątrzkrajowego zwrotu niezgodnej z prawem pomocy państwa

5.4. Treść negatywnej decyzji Komisji Europejskiej nakazującej zwrot pomocy państwa

5.5. Skutki prawne niewykonania decyzji Komisji nakazującej zwrot pomocy państwa

6. Podmioty odpowiedzialne za zwrot pomocy publicznej

6.1. Państwo członkowskie jako wyłączny adresat decyzji Komisji Europejskiej w sprawie zwrotu pomocy państwa

6.2. Solidarna odpowiedzialność podmiotów innych niż beneficjent za zwrot pomocy państwa

6.2.1. Transakcje typu asset deal

6.2.1.1. Sprzedaż poszczególnych składników majątku beneficjenta pomocy

6.2.1.2. Sprzedaż przedsiębiorstwa jako zorganizowanej części majątku

6.2.1.2.1. Zakup przedsiębiorstwa po cenie rynkowej

6.2.2. Transakcje typu share deal

6.2.3. Transakcje mieszane

6.2.3.1. Kazus Huty Częstochowa

7. Podsumowanie

Rozdział IV. Administracyjnoprawne środki służące wykonaniu decyzji Komisji w sprawie zwrotu pomocy państwa w Polsce

1. Uwagi wprowadzające

2. Obowiązki państw członkowskich w zakresie zwrotu bezprawnej pomocy państwa

2.1. Obowiązek wykonania decyzji Komisji zgodnie z zasadą natychmiastowości i skuteczności

2.2. Obowiązek lojalnej współpracy

2.3. Obowiązek zwrotu niezgodnej z prawem pomocy państwa z poszanowaniem zasad effet utile oraz zakazu dyskryminacji

3. Administracyjnoprawne środki wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających bezprawną pomoc państwa w prawie polskim

3.1. Efektywność prawa unijnego a zasada trwałości decyzji administracyjnych

3.2. Wznowienie postępowania

3.3. Stwierdzenie nieważności

3.4. Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej

3.5. Wywłaszczenie prawa na podstawie art. 161 k.p.a.

3.6. Rygor natychmiastowej wykonalności

4. Obowiązki sądów krajowych w zakresie zapewnienia efektywnego wykonania decyzji nakazującej zwrot bezprawnej pomocy państwa

5. Administracyjnoprawne środki zwrotu w ramach postępowań sądowych

5.1. Środki tymczasowe

6. Podsumowanie

Rozdział V. Administracyjnoprawne środki wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających bezprawną pomoc państwa w prawie niemieckim

1. Forma prawna udzielenia pomocy państwa jako determinanta prawnej formy zwrotu. Uwagi na tle rozwiązań polskich i niemieckich

2. Implikacje dla zwrotu

3. Zweistufentheorie i jej wykorzystanie w procesie udzielania pomocy państwa

3.1. Zweistufentheorie – implikacje dla krajowej procedury zwrotu niezgodnej z prawem pomocy państwa

3.2. Przeniesienie teorii dwóch stopni na grunt polskiego systemu prawa

3.3. Stanowisko w sprawie oraz proponowane rozwiązanie

4. Administracyjnoprawne środki wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających bezprawną pomoc państwa w prawie niemieckim

4.1. Uwagi ogólne w zakresie stosowania § 48 i § 49 VwVfG do realizacji obowiązku zwrotu sprzecznej z prawem bądź wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem pomocy publicznej

4.2. Cofnięcie decyzji przyznającej pomoc publiczną na podstawie §48 VwVfG

4.3. Odwołanie decyzji przyznającej pomoc publiczną na podstawie §49 VwVfG

4.4. Wydanie decyzji w sprawie obowiązku zwrotu pomocy na podstawie §49a VwVfG

4.5. Dopuszczalność zawieszenia wykonalności decyzji w przedmiocie zwrotu

4.6. Natychmiastowa wykonalność decyzji nakazującej zwrot pomocy publicznej

5. Prawne środki zwrotu pomocy państwa udzielonej w drodze umowy publicznoprawnej

6. Podsumowanie