Spis treści

Rozdział 1

Geneza i rozwój prawa antydyskryminacyjnego Unii Europejskiej (Justyna Maliszewska-Nienartowicz)

1.1. Pierwsze regulacje traktatowe i rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości

1.2. Zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową

1.3. Zakaz dyskryminacji ze względu na płeć w zakresie wynagrodzenia

1.4. Rozwój podmiotowy i przedmiotowy zakazu dyskryminacji

1.4.1. Rozszerzenie zakresu zakazu dyskryminacji ze względu na przynależność państwową

1.4.2. Rozwój zakazu dyskryminacji ze względu na płeć

1.4.3. Wprowadzenie regulacji prawnych zakazujących dyskryminacji ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek oraz orientację seksualną

Rozdział 2

Źródła prawa antydyskryminacyjnego Unii Europejskiej (Anna Zawidzka-Łojek)

2.1. Uwagi wprowadzające

2.2. Traktaty założycielskie

2.3. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

2.4. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

2.5. Zasada niedyskryminacji jako zasada ogólna prawa Unii Europejskiej

2.6. Dyrektywy antydyskryminacyjne

2.7. Uwagi końcowe

Rozdział 3

Konstrukcja prawna zakazu dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej (Justyna Maliszewska-Nienartowicz)

3.1. Koncepcje równości: równość formalna, materialna, równość szans i rezultatów

3.2. Znaczenie porównywalności podmiotów lub sytuacji jako przesłanki dyskryminacji

3.3. Podstawowe formy dyskryminacji

3.3.1. Dyskryminacja bezpośrednia

3.3.2. Dyskryminacja pośrednia

3.3.3. Pozostałe formy dyskryminacji: molestowanie, molestowanie seksualne oraz zmuszanie do dyskryminacji

3.4. Szczególne rodzaje dyskryminacji: dyskryminacja ze względu na więź oraz dyskryminacja wielokrotna

Rozdział 4

Obszary objęte zakazem dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej (Aleksandra Szczerba-Zawada)

4.1. Uwagi wprowadzające

4.2. Zakaz dyskryminacji w sferze zatrudnienia

4.2.1. Dostęp do zatrudnienia

4.2.2. Warunki pracy

4.2.2.1. Prawo do równego wynagradzania

4.2.2.2. Warunki zwalniania

4.3. Zakaz dyskryminacji w sferze zabezpieczenia społecznego

4.4. Zakaz dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług

4.5. Uwagi końcowe

Rozdział 5

Cechy chronione w prawie antydyskryminacyjnym Unii Europejskiej

5.1. Płeć (Aleksandra Szczerba-Zawada)

5.1.1. Prawo do równego traktowania bez względu na płeć – podstawa prawna

5.1.2. Zakres ochrony przed nierównym traktowaniem ze względu na płeć

5.1.2.1. Formy dyskryminacji ze względu na płeć

5.1.2.2. Zakres podmiotowy prawa do równego traktowania bez względu na płeć

5.1.2.3. Zakres przedmiotowy zakazu dyskryminacji ze względu na płeć

5.1.3. Wybrane problemy zakazu dyskryminacji ze względu na płeć

5.1.3.1. Zakaz dyskryminacji ze względu na ciążę i macierzyństwo

5.1.3.2. Zakaz dyskryminacji ze względu na tożsamość płciową

5.1.4. Działania wyrównawcze wobec osób płci niedostatecznie reprezentowanej

5.1.5. Uwagi końcowe

5.2. Pochodzenie rasowe i etniczne (Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, Anna Śledzińska-Simon)

5.2.1. Uwagi wprowadzające

5.2.2. „Rasa” a inne cechy prawnie chronione

5.2.2.1. Przesłanka „rasy” i „pochodzenia państwowego”

5.2.2.2. Przesłanka „rasy” i „religii”

5.2.3. Międzynarodowe instrumenty ochrony przed dyskryminacją rasową

5.2.3.1. System ONZ

5.2.3.2. Rada Europy

5.2.4. Instrumenty ochrony przed dyskryminacją rasową w Unii Europejskiej

5.2.4.1. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

5.2.4.2. Dyrektywa równości rasowej

5.2.4.2.1. Definicje dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne

5.2.4.2.2. Zakres przedmiotowy

5.2.4.2.3. Obowiązki państw wynikające z dyrektywy i ocena jej skuteczności

5.2.4.3. Decyzja ramowa Rady 2008/913/WSiSW w sprawie zwalczania rasizmu i ksenofobii

5.2.4.4. Inne instrumenty normatywne i instytucjonalne w zakresie zwalczania dyskryminacji na tle rasowym

5.2.4.4.1. Współpraca transgraniczna w zwalczaniu rasistowskich „przestępstw z nienawiści”

5.2.4.4.2. Przeciwdziałanie rozpowszechnianiu rasizmu i dyskryminacji rasowej w przekazach audiowizualnych

5.2.5. Uwagi końcowe

5.3. Religia i przekonania/światopogląd (Tomasz Dudek)

5.3.1. Ramy prawne zakazu dyskryminacji ze względu na religię i przekonania/światopogląd

5.3.2. Pojęcia „religia” i „przekonania”

5.3.3. Konstrukcja normatywna zakazu dyskryminacji ze względu na religię i przekonania/ światopogląd

5.3.3.1. Dyskryminacja bezpośrednia

5.3.3.2. Dyskryminacja pośrednia

5.3.3.3. Molestowanie

5.3.4. Uwagi końcowe

5.4. Niepełnosprawność (Małgorzata Szeroczyńska)

5.4.1. Początki ochrony na poziomie unijnym

5.4.2. Rozwój wiążącego prawa pochodnego oraz soft law dotyczącego zakazu dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność i ochrony osób z niepełnosprawnościami

5.4.3. Racjonalne usprawnienia dla osób z niepełnosprawnościami

5.4.4. W poszukiwaniu definicji niepełnosprawności

5.4.5. Przystąpienie Unii Europejskiej do Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

5.4.6. Najnowsze inicjatywy Unii Europejskiej w odniesieniu do niepełnosprawności

5.5. Wiek (Anna Zawidzka-Łojek)

5.5.1. Ramy prawne zakazu dyskryminacji ze względu na wiek

5.5.2. Zasada niedyskryminacji ze względu na wiek jako zasada ogólna prawa Unii Europejskiej

5.5.3. Specyfika wieku jako cechy chronionej

5.5.4. Konstrukcja normatywna zakazu dyskryminacji ze względu na wiek

5.5.4.1. Dyskryminacja bezpośrednia ze względu na wiek

5.5.4.2. Dyskryminacja pośrednia ze względu na wiek

5.5.4.3. Inne formy dyskryminacji ze względu na wiek

5.5.4.4. Działania pozytywne (uprzywilejowanie wyrównawcze)

5.5.5. Uwagi końcowe

5.6. Orientacja seksualna (Dorota Pudzianowska)

5.6.1. Uwagi wprowadzające

5.6.2. Standard międzynarodowy

5.6.3. System Unii Europejskiej

5.6.4. Zakaz dyskryminacji w ujęciu dyrektywy 2000/78

5.6.4.1. Specyfika orientacji seksualnej jako cechy chronionej

5.6.4.2. Konstrukcja normatywna zakazu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną

5.6.4.2.1. Dyskryminacja bezpośrednia

5.6.4.2.2. Dyskryminacja pośrednia

5.6.4.2.3. Molestowanie

5.6.4.2.4. Zmuszanie do dyskryminacji

5.6.5. Dopuszczalne odstępstwa od zakazu dyskryminacji

5.6.6. Uwagi końcowe

Rozdział 6 Dopuszczalne odstępstwa od zakazu dyskryminacji w prawie Unii Europejskiej (Tomasz Dudek)

6.1. Uwagi wprowadzające

6.2. Wyjątki sensu stricto o charakterze szczegółowym

6.2.1. Wymagania zawodowe

6.2.1.1. Wyjątek podstawowy

6.2.1.2. Wyjątek związany z działalnością organizacji religijnych

6.2.2. Uzasadnienie odmiennego traktowania ze względu na wiek

6.2.2.1. Wyjątek z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78

6.2.2.2. Wyjątek z art. 6 ust. 2 dyrektywy 2000/78

6.2.3. Czynniki aktuarialne

6.3. Działania pozytywne (uprzywilejowanie wyrównawcze)

6.4. Racjonalne usprawnienia dla osób z niepełnosprawnościami

6.5. Uwagi końcowe

Rozdział 7 Mechanizm dochodzenia roszczeń w sprawach o dyskryminację (Krzysztof Śmiszek)

7.1. Dochodzenie roszczeń z tytułu dyskryminacji – uwagi ogólne

7.2. Procedury sądowe i administracyjne w sprawach o dyskryminację

7.3. Ciężar dowodu

7.4. Sankcje

7.5. Odpowiedzialność za działania o charakterze dyskryminacji

7.6. Ochrona przed retorsjami

7.7. Uwagi końcowe