Spis treści

​Rozdział I. Zagadnienia podstawowe

1. Znaczenie ogólnych zasad prawa w prawie Unii Europejskiej
2. Zasada niedyskryminacji w prawie Unii Europejskiej
3. Pojęcie dyskryminacji ze szczególnym uwzględnieniem dyskryminacji ze względu na wiek
3.1. Dyskryminacja bezpośrednia
3.2. Dyskryminacja pośrednia
3.3. Molestowanie i zmuszanie do dyskryminacji
3.4. Dyskryminacja ze względu na więź jako rodzaj dyskryminacji bezpośredniej
3.5. Dyskryminacja wielokrotna
4. Wiek jako kryterium różnicujące

Rozdział II. Ramy prawne zakazu dyskryminacji ze względu na wiek w prawie Unii Europejskiej

1. Uwagi ogólne
2. Prawo pierwotne
2.1. Artykuł 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
2.2. Karta praw podstawowych UE
3. Prawo pochodne
3.1. Dyrektywa 2000/78 o równym traktowaniu w zakresie zatrudnienia i pracy
3.1.1. Ogólna charakterystyka dyrektywy 2000/78
3.1.2. Uzasadnienie dyrektywy 2000/78
3.1.3. Pojęcie dyskryminacji, w tym dyskryminacji ze względu na wiek, według dyrektywy 2000/78
3.1.4. Zakres dyrektywy 2000/78
3.1.5. Dopuszczalne odstępstwa od zakazu dyskryminacji w dyrektywie 2000/78
3.1.6. Obowiązki państw członkowskich w ramach transpozycji dyrektywy 2000/78
3.2. Inicjatywy towarzyszące dyrektywie 2000/78 i nowe programy zwalczania dyskryminacji
3.2.1. Program działań w zakresie zwalczania dyskryminacji (w latach 2001–2006)
3.2.2. Zielona księga Równość i niedyskryminacja w rozszerzonej Unii Europejskiej
3.2.3. Komunikat Komisji Europejskiej – Niedyskryminacja i równe szanse dla wszystkich – strategia ramowa oraz Program Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL
3.2.4. Europejski Rok Równych Szans dla Wszystkich
3.2.5. Rezolucja Parlamentu Europejskiego Postępy w zakresie równych szans i niedyskryminacji w Unii Europejskiej
3.2.6. Komunikat Komisji Niedyskryminacja i równość szans: odnowione zobowiązanie
3.3. Projekt horyzontalnej dyrektywy równościowej w obszarach poza zatrudnieniem i pracą
3.3.1. Zasadność przyjęcia nowej horyzontalnej dyrektywy równościowej
3.3.2. Przebieg procesu legislacyjnego
3.3.3. Ogólna charakterystyka projektu dyrektywy
3.3.4. Postanowienia projektu dyrektywy odnoszące się do wieku jako kryterium różnicującego
4. Podsumowanie

Rozdział III. Sformułowanie zasady niedyskryminacji ze względu na wiek jako zasady ogólnej prawa unijnego

1. Uwagi ogólne
2. Wyrok w sprawie Mangold
2.1. Stan faktyczny i kontekst prawny
2.2. Kwestia zgodności regulacji krajowej z porozumieniem ramowym
2.3. Opinia rzecznika generalnego – propozycja uznania przedterminowego skutku pośredniego dyrektywy 2000/78
2.4. Zastosowanie zasady ogólnej wobec braku skutku bezpośredniego horyzontalnego dyrektyw –analiza głównych tez wyroku
3. Źródła zasady niedyskryminacji ze względu na wiek w świetle wyroku w sprawie Mangold
3.1. Instrumenty międzynarodowe
3.2. Wspólna tradycja konstytucyjna państw członkowskich
4. Potwierdzenie proklamowania zasady niedyskryminacji ze względu na wiek w wyroku w sprawie Kücükdeveci
4.1. Stan faktyczny i kontekst prawny
4.2. Opinia rzecznika generalnego – postulat złagodzenia krytyki wyroku w sprawie Mangold
4.3. Zapewnienie skuteczności zasady niedyskryminacji ze względu na wiek – analiza głównych tez wyroku
5. Czy wyrok w sprawie Mangold stanowił akt ultra vires? – stanowisko Federalnego Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku Honeywell
6. Podsumowanie

Rozdział IV. Dopuszczalne środki różnicujące – uzasadnienie nierównego traktowania ze względu na wiek

1. Wprowadzenie
2. Obiektywne i racjonalne uzasadnienie zgodnym z prawem celem (art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78)
2.1. Zagadnienia wstępne
2.2. Uzasadnienie nierównego traktowania (art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78) a definicja dyskryminacji pośredniej (art. 2 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2000/78)
2.3. Przepisy krajowe ustanawiające wiek emerytalny w świetle motywu czternastego oraz art. 6 dyrektywy 2000/78
2.4. Interpretacja pojęcia „obiektywnego i racjonalnego uzasadnienia” w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości
2.4.1. Wyrok w sprawie Mangold
2.4.2. Wyrok w sprawie Palacios de la Villa
2.4.3. Wyrok w sprawie Age Concern England
2.4.4. Wyrok w sprawie Hütter
2.4.5. Wyrok w sprawie Petersen
2.4.6. Wyrok w sprawie Kücükdeveci
2.4.7. Wyrok w sprawie Andersen
2.4.8. Wyrok w sprawie Rosenbladt
2.4.9. Wyrok w sprawie Georgiew
2.4.10. Wyrok w sprawach połączonych Fuchs i Köhler
2.4.11. Wyrok w sprawach połączonych Hennings i Mai
2.4.12. Wyrok w sprawie Prigge
2.4.13. Wyrok w sprawie Hörnfeldt
2.4.14. Wyrok w sprawie Komisja przeciwko Węgrom
2.4.15. Wyrok w sprawie Odar
2.5. Wnioski
3. Odstępstwa dopuszczalne ze względu na bezpieczeństwo publiczne, porządek publiczny i zdrowie publiczne
3.1. Zagadnienia wstępne
3.2. Wyrok w sprawie Petersen
3.3. Wyrok w sprawie Prigge
3.4. Wnioski
4. Istotny i determinujący wymóg zawodowy
4.1. Zagadnienia wstępne
4.2. Wyrok w sprawie Wolf
4.3. Wyrok w sprawie Prigge
4.4. Wnioski
5. Uzasadnienie nierównego traktowania ze względu na wiek w układach zbiorowych
6. Uprzywilejowanie wyrównawcze
7. Podsumowanie

Rozdział V. Środki prawne dla zapewnienia przestrzegania zakazu dyskryminacji ze względu na wiek

1. Uwagi ogólne
2. Ciężar dowodu
3. Przesłanki odpowiedzialności pracodawcy
4. Skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje
5. Ochrona przed retorsjami
6. Podsumowanie

Rozdział VI. Unia Europejska wobec problemów związanych ze zmianami demograficznymi w kontekście zwalczania dyskryminacji ze względu na wiek

1. Uwagi ogólne
2. Ageizm
3. Problem starzenia się społeczeństw a dyskryminacja
ze względu na wiek
4. Działania wobec zagrożeń wynikających ze starzenia się społeczeństw – aspekty prawne
5. Działania na rzecz pełnego udziału ludzi młodych w rynku pracy, edukacji i życiu społecznym – aspekty prawne
6. Podsumowanie
Zakończenie